Hoe het werkt

'Het vergroten van de individuele zelfredzaamheid lijkt inmiddels achterhaald.'

'Ik heb nooit Dr. Spock nodig gehad.' Mijn moeder keek triomfantelijk en zelfverzekerd de huiskamer rond. Die zat vol vriendinnen, iedereen zo rond de veertig jaar jong. Onderwerp van gesprek was de opvoeding. Zuchtend over gemeenschappelijk herkenbare puberproblemen zocht ieder antwoord op de vraag: 'Hebben we het wel goed gedaan, doen we het wel goed?'. De vertwijfelingen waren logisch. Zelf waren ze grotendeels autoritair opgevoed in de dertiger jaren – vaders wil is wet – en als puber de oorlog meegemaakt, die een groot appel had gedaan op menigeen. In de vijftiger, maar vooral de zestiger jaren, ontstond een ander beeld van 'goed leidinggeven'. We zagen het terug in de Rogeriaanse methodiek van psychotherapie, de onvoorwaardelijke acceptatie van de client. Maar ook in het leidinggeven in organisaties: het tutoyeren en meer eigen inspraak werden niet voor niets ingevoerd, gelijkwaardigheid, het versterken van de autonomie en vrijheid werden de norm. Dezelfde tendens zagen we binnen families in de opvoeding, tot aan een doorgeslagen laissez-faire-laissez-passer-houding toe. Onze ouders zochten naar een nieuwe grondhouding: autoritair optreden of loslaten? Dr. Benjamin Spock werd met zijn bestseller een goeroe op het gebied van opvoeden. Menig ouder zocht er houvast in. 'Ik heb nooit Dr. Spock nodig gehad' zei mijn moeder niet alleen deze middag, maar op vele sociale bijeenkomsten. Mijn vier jaar oudere broer en ik zeiden dan steevast en gniffelend er achteraan: 'Wij wel!'

Methodes, methodieken, handvatten, instructies, adviezen en regels. We hebben er in onze samenleving, mede door de complexiteit met bijkomende onzekerheden, geen gebrek aan.

In mijn opleiding tot psychotherapeut leerde ik natuurlijk veel methodieken, maar misschien is die ene regel me altijd wel het meeste bijgebleven: 'hoe meer de professional neigt naar methodieken, des te geringer de persoonlijkheid.' Want omgaan met elkaar vereist natuurlijk allereerst een basis van vertrouwen en zelfvertrouwen. Kijken en luisteren naar elkaar, elkaar met respect proberen te begrijpen. Daarin zijn relaties per definitie gelijkwaardig, maar veelal niet gelijk en zal de eindverantwoordelijke soms duidelijke kaders en grenzen moeten stellen, met dan weer een sturende, coachende of stimulerende houding. Echter het vergroten van de individuele zelfredzaamheid lijkt inmiddels achterhaald. Hoe helder verwoordt Carola Schouten, burgemeester van Rotterdam, haar visie: 'Rotterdam is klaar met "zelfredzaamheid": een crisis pak je samen aan!' Hiermee doelt ze op een samenleving met een eigen- mede- en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Passend in de filosofie van Ubuntu.

Mijn leven is inmiddels verrijkt met een jonge pup, genaamd Themba. Naast alle liefde vraag ik mij nu ook dagelijks af: 'Doe ik het wel goed? Wat helpt? Wat werkt?' Nou, aan hondenscholen, adviezen, tips, instructiefilms en boeken geen gebrek. En hoe meer ik hoor en lees, des te onzekerder lijk ik te worden. Ook in de hondentrainingen lijkt de methodische tendens van autoritair en strak naar zacht, belonen, tuigje en wederzijds vertrouwen opgeschoven te zijn. Ik zal niet à la mijn moeder durven beweren 'ik heb Martin Gaus' niet nodig, maar om niet tureluurs van methodieken te worden, heb ik hoofdzakelijk gekozen voor één hondentrainer: Hugo, de jachtopziener uit Graauw. Door Hugo heb ik geleerd om Themba met een hondenfluitje en een 'hier' onmiddellijk naar mij toe te laten komen. Maar Themba draait het spelletje nu om. Hij loopt niet weg maar blijft pontificaal zitten, wachtend op mijn fluitje en 'hier', en loopt dan triomfantelijk naar me toe om zijn hondensnoepje op te halen. Tsja, of de methode van Hugo werkt, ik weet het nog niet. Voorlopig werkt, hoe Themba ermee omgaat, wel op mijn lachspieren. Ik vertrouw erop, dat het goedkomt, omdat ik vertrouwen heb in Hugo, maar vooral in Themba en mij.