Robtivisme

'Wij mensen zijn zowel coöperatief als competitief.'

De mannen van Even tot Hier kopten ermee: Robtivisme. We weten inmiddels allemaal wat ze ermee bedoelen. Los van de politieke voorkeur of keuze, er is klaarblijkelijk een snaar van behoefte geraakt in onze samenleving. Een behoefte aan radicale hoop en positivisme met een grondhouding, die Nelson Mandela ooit samenvatte met: 'May your choices reflect your hopes, not your fears'. Het is niet nieuw. We bewegen in ons menselijk bestaan altijd tussen de twee polen, de Eros en de Thanatos. Het zijn ogenschijnlijk twee tegengestelde concepten, die onze levensdrift en doodsangst vertegenwoordigen, zoals beschreven door de psychoanalyticus Sigmund Freud. Eros staat voor de levensdrift, die zich uit in liefde, de neiging om te leven en te creëren. Thanatos vertegenwoordigt de doodsangst, die zich uit in agressie, destructie en een neiging naar terugkeer naar een spanningsloze toestand. Met onze psychoanalytische bril op kunnen we nu ook de leuzen herkennen: 'De Nederlander herkent Nederland niet meer in de straten.' Deze zin, gebaseerd op de Thanatos, de angst, zegt eigenlijk: de mens in de straat ziet en herkent de ander niet meer als medemens. Laten we deze zelf vervreemdende status eens tot ons door laten dringen. (Stilte). Radicaal het tegenovergestelde dus van ons fundamentele zijn 'ik ben omdat wij zijn'. Hoe kunnen we deze 'apartheid' tegengaan? Het uitgangspunt 'het is beter om de liefde te bedrijven dan de angst te bestrijden' legt in ieder geval weer de nadruk op de Eros, de neiging om te creëren en samen te leven. Elkaar als medemens ontmoeten, bijvoorbeeld door samen te werken aan een gemeenschappelijk doel, belang of verhaal. Of door onze kinderen samen te laten spelen. Ook hier kan trouwens de ToekomstStoel van Jan Terlouw dienst doen: 'Hoe zouden onze kinderen samen willen spelen?' Niet de angst, maar de hoop en het vertrouwen worden dan aangeboord.

Nog even terug naar de campagnetijd, niet qua inhoud maar qua psychologische mindset. De nagenoeg zelfde insteek vanuit de Thanatos, de neiging naar terugkeer van een 'spanningsloze toestand' zagen we in de teksten 'rust in de portemonnee' en 'stabiliteit en fatsoen'. Hoe anders was het uitgangspunt, vanuit de liefde, het leven en het creëren: 'het kan wél!' Wij mensen zijn zowel coöperatief als competitief. Samen willen we bij de winnaars horen. Dat gaat ons verstand te boven, al denken we verstandig te kiezen.

Onlangs heb ook ik een aantal levensveranderende keuzes gemaakt. Nog tobbend met de vraag 'hoe en wat moet dat nou' had mijn hart blijkbaar de keuze al bepaald. Sinds een aantal weken woont de zeer jonge pup Themba bij mij. Een kruising tussen Labrador en Friese Staby. Mijn Zuid-Afrikaanse vriendin Nomalongelo Pango uit Khayelitsha heeft, in beraad met de familie en de ancestors de naam bepaald: 'It must be Themba!' schreef ze me. Het was meer dan een advies. In de IsiXhosa-taal betekent Themba: Hoop en Vertrouwen. Hoe symbolisch! Samen met Themba woon ik sinds kort in Zeeuws-Vlaanderen. Ook dat was een radicale keuze. 'Wat is dat ver weg!' roepen velen vanuit hun eigen woonperspectief. Natuurlijk is het niet echt een plek in het midden, lijkt het een radicale richting. Maar glimlachend kan ik antwoorden met het Afrikaanse perspectief van Mpho Tutu: 'Ach, het is Dutch far.' En zo wentel ik mij sinds kort, samen met Themba, in de oergrond van Het Verdronken Land van Saeftinghe om mijn leven na de dood van Jan weer richting en vorm proberen te geven. Een paar eeuwen geleden zijn hier drie dorpen met hun bewoners volledig verdronken. Met oerkracht, met Robtivisme en levenslust kon het wél: Weer leven na de dood!

Dat is mijn voorbeeld, dit is mijn land.